પાકિસ્તાનમાં ગંભીર આર્થિક કટોકટીનો સકંજા વધુ કસાતો જાય છે. ઘણા સમયથી તેના અર્થતંત્રની સ્થિતિ ડામાડોલ જાવા મળી રહી છે. રોજગારીના પ્રશ્નો, આર્થિક વૃદ્ધિદરમાં ઘટાડો, નાણાકીય પ્રવાહીતાની ખેંચ, વિદેશી દેવાઓની પરિÂસ્થતિનાં સંજાગોમાં વિદેશી સહાય મળવા છતાં તેની આર્થિક Âસ્થતિમાં સુધારો જાવા મળી રહ્યો નથી. ઈમરાન ખાનના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારે આ સંજાગોમાં મધ્યપૂર્વના અખાતી દેશો અને ચીનની આર્થિક સહાય પણ મેળવી છે અને તે દ્વારા ચુકવણા એ દેવાંઓ ચુકવવાના પ્રયત્નો હાથ ધર્યા છે, પરંતુ તેમ છતાં ઘરની Âસ્થતિ તો એવીને એવી જ રહી છે. આ ઉપરાંત ત્રાસવાદ, આતંકવાદનો ઘેરો પણ એવો કસાયો છે કે, તેમાંથી બહાર નીકળવું એના માટે કપરું બની રહ્યું છે.
તાજેતરમાં આવેલા આંકડા અનુસાર પાકિસ્તાનમાં ફુગાવો ખૂબ જ ઉંચાઈ પર પહોંચ્યો છે, પરિણામે તેના અર્થતંત્ર પર સીધી અસર થઈ છે. ફુગાવો બે આંકડાની નજીક પહોંચી ગયો છે, તેનું મુખ્યકારણ ખનીજ તેલના ઊંચકાયેલા ભાવ છે, એટલે સ્થાનિક રીતે બળતણના ભાવ વધ્યા છે તે જ રીતે ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ પણ વધ્યા છે. પરિણામે આની અસર અન્ય ચીજાના ભાવ પર પણ પડી રહી છે. પાકિસ્તાનમાં વધી રહેલી આયાતની પણ અસર છે, તેના કારણે વિદેશી હુંડીયામણના જથ્થાને પણ અસર થઈ છે. હાલ તેનું હૂંડીયામણ આઠ અબજ ડોલર જેટલું ઓછું થઈ ગયું છે. તેનાથી તો તેની રોજીંદી જરૂરિયાત અને ચુકવણા માત્ર બે મહિના સુધી થઈ શકે તેમ છે.
પાકિસ્તાનનો રૂપિયો પણ ખૂબ જ ગગડ્યો છે. હાલ એક ડોલરના દોડસો રૂપિયા ભાવ ચાલી રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન તે ૨૦ ગણો ગગડ્યો છે અને ૨૦ ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. પાકિસ્તાનની મુખ્ય આયાત ખનીજતેલ છે અને તે ઉપરાંત રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓ છે.
ફુગાવામાં વધારાના કારણે આ તમામ ચીજા ઘણી મોંઘી બની છે, તેના કારણે પાકિસ્તાનમાં લોકોએ ખૂબ જ વિરોધ દર્શાવ્યો છે.
શહેરોમાં લોકોએ રેલી કાઢીને મોંઘવારી સામે દેખાવો કર્યા હતા. પેશાવરમાં જમાતે ઈસ્લામી સંગઠન દ્વારા વિરોધી દેખાવો કરાયા અને ઈમરાન ખાનની સરકાર વિરોધી સૂત્રોચ્ચારો કરાયા હતા.
ઈમરાન ખાનની સરકાર દ્વારા અપાયેલાં વચનો રોજગારી, ગરીબી નાબુદી અને ઈસ્લામ કલ્યાણ રાજ્યની સ્થાપના જેવા મુદ્દાઓને લોકોએ યાદ કર્યા હતા.
મૂળ બાબત એ છે કે, પાકિસ્તાનની સરકાર દ્વારા મોંઘવારી ઘટાડવાના યોગ્ય પ્રયત્નો કરાતા નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ દ્વારા તેને ચુકવણાની દેવાળી Âસ્થતિમાંથી બહાર લાવવા માટે ઘણી મહત્વની સહાય પૂરી પાડી છે. છ અબજ ડોલરની લોન આપવામાં આવી છે અને તે દ્વારા આગામી ત્રણ વર્ષમાં નાણાંકીય ટેકો પૂરો પાડ્યો છે. પરંતુ પાકિસ્તાને તેની સામે કરવેરાની Âસ્થતિ સુધારવી પડે અને હાલની આવકમાં ૪૦ ટકા વધારો કરવોપડે. આ માટે કરવેરા વધારવા પડે, જે લોકોની તકલીફોમાં વધારો કેર તેમ છે. આ ુપરાંત પાકિસ્તાનને સાઉદી અરેબિયા, ચીન તથા સંયુક્ત આરબ અમીરાત દ્વારા પણ નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે, તે દ્વારા તેની નાણાંકીય કટોકટી હળવી થવી જાઈએ, પરંતુ ખરેખર તેને એવું પરિણામ મળ્યું નથી.
આ સંજાગોમાં પડ્યા પર પાટુ જેવી Âસ્થતિ સર્જાઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળમાં પાકિસ્તાનને સહાયનો અમેરિકાએ વિરોધ કર્યો છે. અમેરિકા સમજે છે કે, પાકિસ્તાન આ નાણાંનો ઉપયોગ ચીનની બાકી વસુલાત ચુકવવા માટે કરશે અને તેથી ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક પથમાં ચીનને તેનો લાભ મળશે. ચીનના નાણાંકીય હીત તેમાં સચવાઈ રહ્યાં છે.
પેરિસ ખાતેની આંતરરાષ્ટ્રીય ત્રાસવાદી નાણાં નિયમન સંસ્થાના અહેવાલમાં પાકિસ્તાનનો દરજ્જા ગ્રે ઝોનમાં મૂક્યો છે તે અનુસાર તે ત્રાસવાદીઓને નાણાં સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. આ ઉપરાંત તેની બેન્ક વ્યવસ્થાનો આ ત્રાસવાદી સંગઠનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જા આમ ચાલશે તો આ સંસ્થા તેને પ્રતિબંધિત દેશોની યાદીમાં પણ સમાવી શકે છે. આઈ.એમ.એફ. દ્વારા પાકિસ્તાનનો વૃદ્ધિ દર જી.ડી.પી.ના ૨.૮ ટકા અંદાજવામાં આવ્યો છે. નેપાળનો ૫ ટકા અને બાંગ્લાદેશનો સાડા સાત ટકા છે ત્યારે પાકિસ્તાનનો ખૂબ જ ઓછો રહ્યો છે. ભારતનો વૃદ્ધિ દર ૭.૬ ટકા રહે તેવી આશા દર્શાવવામાં આવી છે. આમ તેનું નાણાંકીય ચિત્ર ખૂબ જ ગંભીર અને નિરાશાજનક છે ત્યારે પાકિસ્તાને આર્થિક નીતિઓમાં ધરખમ ફેરફારો કરવા જરૂરી છે.
લેખક – પદમ સિંહ, એઆઈઆર, ન્યુઝ એનાલીસ્ટ
તાજેતરમાં આવેલા આંકડા અનુસાર પાકિસ્તાનમાં ફુગાવો ખૂબ જ ઉંચાઈ પર પહોંચ્યો છે, પરિણામે તેના અર્થતંત્ર પર સીધી અસર થઈ છે. ફુગાવો બે આંકડાની નજીક પહોંચી ગયો છે, તેનું મુખ્યકારણ ખનીજ તેલના ઊંચકાયેલા ભાવ છે, એટલે સ્થાનિક રીતે બળતણના ભાવ વધ્યા છે તે જ રીતે ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ પણ વધ્યા છે. પરિણામે આની અસર અન્ય ચીજાના ભાવ પર પણ પડી રહી છે. પાકિસ્તાનમાં વધી રહેલી આયાતની પણ અસર છે, તેના કારણે વિદેશી હુંડીયામણના જથ્થાને પણ અસર થઈ છે. હાલ તેનું હૂંડીયામણ આઠ અબજ ડોલર જેટલું ઓછું થઈ ગયું છે. તેનાથી તો તેની રોજીંદી જરૂરિયાત અને ચુકવણા માત્ર બે મહિના સુધી થઈ શકે તેમ છે.
પાકિસ્તાનનો રૂપિયો પણ ખૂબ જ ગગડ્યો છે. હાલ એક ડોલરના દોડસો રૂપિયા ભાવ ચાલી રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન તે ૨૦ ગણો ગગડ્યો છે અને ૨૦ ટકા જેટલો ઘટાડો નોંધાયો છે. પાકિસ્તાનની મુખ્ય આયાત ખનીજતેલ છે અને તે ઉપરાંત રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓ છે.
ફુગાવામાં વધારાના કારણે આ તમામ ચીજા ઘણી મોંઘી બની છે, તેના કારણે પાકિસ્તાનમાં લોકોએ ખૂબ જ વિરોધ દર્શાવ્યો છે.
શહેરોમાં લોકોએ રેલી કાઢીને મોંઘવારી સામે દેખાવો કર્યા હતા. પેશાવરમાં જમાતે ઈસ્લામી સંગઠન દ્વારા વિરોધી દેખાવો કરાયા અને ઈમરાન ખાનની સરકાર વિરોધી સૂત્રોચ્ચારો કરાયા હતા.
ઈમરાન ખાનની સરકાર દ્વારા અપાયેલાં વચનો રોજગારી, ગરીબી નાબુદી અને ઈસ્લામ કલ્યાણ રાજ્યની સ્થાપના જેવા મુદ્દાઓને લોકોએ યાદ કર્યા હતા.
મૂળ બાબત એ છે કે, પાકિસ્તાનની સરકાર દ્વારા મોંઘવારી ઘટાડવાના યોગ્ય પ્રયત્નો કરાતા નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ દ્વારા તેને ચુકવણાની દેવાળી Âસ્થતિમાંથી બહાર લાવવા માટે ઘણી મહત્વની સહાય પૂરી પાડી છે. છ અબજ ડોલરની લોન આપવામાં આવી છે અને તે દ્વારા આગામી ત્રણ વર્ષમાં નાણાંકીય ટેકો પૂરો પાડ્યો છે. પરંતુ પાકિસ્તાને તેની સામે કરવેરાની Âસ્થતિ સુધારવી પડે અને હાલની આવકમાં ૪૦ ટકા વધારો કરવોપડે. આ માટે કરવેરા વધારવા પડે, જે લોકોની તકલીફોમાં વધારો કેર તેમ છે. આ ુપરાંત પાકિસ્તાનને સાઉદી અરેબિયા, ચીન તથા સંયુક્ત આરબ અમીરાત દ્વારા પણ નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે, તે દ્વારા તેની નાણાંકીય કટોકટી હળવી થવી જાઈએ, પરંતુ ખરેખર તેને એવું પરિણામ મળ્યું નથી.
આ સંજાગોમાં પડ્યા પર પાટુ જેવી Âસ્થતિ સર્જાઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળમાં પાકિસ્તાનને સહાયનો અમેરિકાએ વિરોધ કર્યો છે. અમેરિકા સમજે છે કે, પાકિસ્તાન આ નાણાંનો ઉપયોગ ચીનની બાકી વસુલાત ચુકવવા માટે કરશે અને તેથી ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક પથમાં ચીનને તેનો લાભ મળશે. ચીનના નાણાંકીય હીત તેમાં સચવાઈ રહ્યાં છે.
પેરિસ ખાતેની આંતરરાષ્ટ્રીય ત્રાસવાદી નાણાં નિયમન સંસ્થાના અહેવાલમાં પાકિસ્તાનનો દરજ્જા ગ્રે ઝોનમાં મૂક્યો છે તે અનુસાર તે ત્રાસવાદીઓને નાણાં સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. આ ઉપરાંત તેની બેન્ક વ્યવસ્થાનો આ ત્રાસવાદી સંગઠનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જા આમ ચાલશે તો આ સંસ્થા તેને પ્રતિબંધિત દેશોની યાદીમાં પણ સમાવી શકે છે. આઈ.એમ.એફ. દ્વારા પાકિસ્તાનનો વૃદ્ધિ દર જી.ડી.પી.ના ૨.૮ ટકા અંદાજવામાં આવ્યો છે. નેપાળનો ૫ ટકા અને બાંગ્લાદેશનો સાડા સાત ટકા છે ત્યારે પાકિસ્તાનનો ખૂબ જ ઓછો રહ્યો છે. ભારતનો વૃદ્ધિ દર ૭.૬ ટકા રહે તેવી આશા દર્શાવવામાં આવી છે. આમ તેનું નાણાંકીય ચિત્ર ખૂબ જ ગંભીર અને નિરાશાજનક છે ત્યારે પાકિસ્તાને આર્થિક નીતિઓમાં ધરખમ ફેરફારો કરવા જરૂરી છે.
લેખક – પદમ સિંહ, એઆઈઆર, ન્યુઝ એનાલીસ્ટ
Comments
Post a Comment