પાંચ ટ્રિલીયનનું અર્થતંત્ર બનવા તરફ ભારતની આગેકૂચ અંગે સમીક્ષા

ર૦૧૯ ના અંદાજપત્રમાં ભારતના નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ર૦ર૪ સુધીમાં ભારતને પાંચ ટ્રિલીયનનું અર્થતંત્ર બનાવવાનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટેના રોડમેપ પર ભાર મુકયો હતો. તેમણે નવી નીતીઓ ધરાવતી દાયકા માટેની વિઝનની જાહેરાત કરી હતી. જેમાં રોકાણ અને આર્થિક વિકાસ ઉપર સ્પષ્ટ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં ભૌતિક અને સામાજિક માળખાકીય સુવિધાઓના મજબુતીકરણ ડિજિટલ માળખાકીય સુવિધા દ્વારા નાણાંકીય સમાવેશ કર્તા પોષણ, મહિલા અને બાળકો માટે સારૂ આરોગ્ય, જળ વ્યવસ્થાપન, દરિયાઈ વિકાસ, અવકાશ કાર્યક્રમનું મજબુતીકરણ, અનાજ અને કઠોળ ઉત્પાદનમાં સ્વનિર્ભરતા, મેક ઈન ઈÂન્ડયાનો વિકાસ, આયુષ્માન ભારત યોજનાનું મજબુતીકરણ જેવા પગલાઓનો સમાવેશ થાય છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું હતું કે દરેક ભારતીય આ વિકાસ પ્રક્રિયાનો ભાગ બનશે. ર૦ર૪ સુધીમાં પાંચ ટ્રીલીયનનું અર્થતંત્ર બનાવવા માટેના માળખાગત સુધારણાના સ્પષ્ટ યોજના બનાવામાં આવી છે. જા કે પ્રધાનમંત્રીના આર્થિક સલાહકાર કાઉન્સીલના સભ્ય રથિન રોયે આવેલી ચેતવણી મુજબ ભારતનો વિકાસ મધ્યમ આવક ધરાવતા વર્ગ સુધી અટવાઈ ગયો છે જેના કારણે ભારત આ લક્ષ્યાંક હાંસલ ન કરી શકે તેવી સંભાવના છે. મોદી સરકાર બીજા કાર્યકાળમાં વિકાસ માટે રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા પર ભાર મુકી રહી છે. ભારતીય અર્થતંત્રમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધારવા માટે રાજકોષીય એકીકરણ અગત્યનું છે. ભારતને રાજકોષીય એકીકરણ કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી જાઈએ. તેની અસર દેશમાં કુલ મુડી નિર્માણ પર ન થવી જાઈએ. જાહેર ખર્ચ ઓછો કરવાના બદલે કરવેરામાં વધારો કરીને રાજકોષીય એકીકરણ કરવુ અર્થતંત્રના વિકાસ માટે મહત્વપુર્ણ છે.

આર્થિક વિકાસ માટે કરવેરા એ મજબુત નીતી તરીકેનું સાધન છે. કરવેરાના મોરચે સુયોજિત કોર્પોરેટ કરવેરા બધી જ કંપનીઓ માટે ઘટાડીને રપ ટકા કરવામાં આવ્યો કે જેનું ટર્ન ઓવર ૪૦૦ કરોડ સુધીનું હોય. જીએસટીમાંથી મહેસુલી આવક વધારવા માટે રીટર્ન ભરવાની સરળતા અંગેના પગલા પર વધુ ભાર મુકવો જરૂરી છે. ભારતને ખેતીના સંકટને દુર કરવા વધુ યોજના બનાવવાની પણ જરૂર પડશે. આજે પણ ભારતમાં મોટા ભાગે ખેતી પાક વરસાદ પર આધારીત છે. જેથી ચોમાસુ ખરાબ જાય તો ખેડુતોને કાયમી દેવા તરફ ધકેલી દે છે. મજબુત આર્થિક વિકાસ માટે વસતી વિષયકને લાભને જાતા શિક્ષણ અને આરોગ્યલક્ષી યોજનાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની પણ આવશ્યકતા છે. નાણામંત્રીએ જાહેરાત કરી કે છેલ્લા ૧પ વર્ષથી જેન્ડર બજેટીંગનું મુલ્યાંકન કરવા તજજ્ઞ સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. આ નીતીની જાહેરાત એ જાતી પ્રત્યે સંવેદનશીલ માનવ વિકાસ પર ભાર મુકતા બીજી મોદી સરકારના સર્વ સમાવેશી વીકાસના સિધ્ધાંતને વધુ મજબુત બનાવે છે.



ગરીબ પરીવારો સુધી સરકારી કાર્યક્રમો પહોંચે તે માટે છેવાડા સુધીની કનેકટીવીટી મહત્વની છે. ઉર્જા માળખામાં ઉજવલ્લા કાર્યક્રમ જેન્ડર બજેટીંગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેમોદી સરકાર દ્વારા મહત્વનું નીતીગત પગલુ છે. ઉદય કાર્યક્રમ એ ડીસકોમ્સ ઉર્જા વિતરણ કંપનીઓના નાણાંકીય અને સંચાલનમાં સંપુર્ણ ફેરફાર માટે લક્ષિત છે. ૧૦૦ ટકા ઘરોમાં વીજળી પુરી પાડવા માટેનું કામ પ્રગતિમાં છે. ભારતે અમલીકરણ સ્તરે આ નીતીઓના અવરોધો ઓળખી કાઢવાની જરૂર છે. કારણ કે ખુટતું માળખું જીવનની ગુણવત્તાને અસરક રે છે. ઉડૃયન સહિત મહત્વના ક્ષેત્રોમાં સીધા વિદેશી રોકાણ દ્વારા ભારતીય અર્થતંત્ર માટે વિદેશી ભંડોળ આકર્ષવું એ વિકાસને માટે મદદરૂપ છે. જા કે વિદેશી પોર્ટ ફોલિયોનું રોકાણ એટલે કે હોટ મની, જે વ્યાજના દરના તફાવતોને જવાબઆપે છે તેને માટે સાવધાની પુર્વક કાર્ય કરવાની જરૂર છે. કારણ કે જા અમેરીકાનો વ્યાજ દર ઉંચો જાય તો નાણાનું આવવું અસરગ્રસ્ત થઈ શકે. વેપાર સંદર્ભે, બજેટમાં કસ્ટમ ડયુટીમાં કેટલાક વધારા કરાયા છે. અત્યારે જયારે અમેરીકા – ચીનનું વેપાર યુધ્ધ ચાલી રહયું છે ત્યારે ભારતે તેની વેપાર નીતી શાણપણથી કંડારવાની જરૂર છે. ભારત હવે ર.૮૭ ટ્રીલીયનનું અર્થતંત્ર છે. જા આપણે સામાન્ય રીતે વાર્ષિક દસ ટકાના દરે વિકસીએ તો જ ર૦ર૪ સુધીમાં આપણે પાંચ ટ્રીલીયનનું અર્થતંત્ર બની શકીશું. ભારતમાં રાજય અને સ્થાનિક સ્તરોએ ક્ષેત્રીય સ્તરનું રોકાણ અને મુડી નિર્માણ પાંચ ટ્રીલીયનનું અર્થતંત્ર બનવાના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા જરૂરી છે.