ઓસાકામાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વાટાઘાટો

જી-ટવેન્ટી ઓસાકા શિખર પરીષદની સાથે સાથે ત્રણ દિવસના ગાળામાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ નવ દ્વિપક્ષી (ઓસ્ટ્રેલિયા, બ્રાઝીલ, જર્મની, ઈન્ડોનેશિયા, જાપાન, સાઉથ કોરીયા, સાઉદી અરેબીયા, તુર્કી અને અમેરિકા) બે ત્રી-પક્ષી (જાપાન, ભારત અને અમેરિકા આ ઉપરાંત રશિયા, ભારત અને ચાયના) અને બ્રિકસના નેતાઓ સાથે ઔપચારિક વાતચીતો કરી હતી. જી-ટવેન્ટીનો મુખ્ય એજંંડા વૈશ્વિક, આર્થિક, વેપાર અને ભૌગોલિક રાજકીય Âસ્થતીની ચર્ચાનો હતો. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર એ મુખ્ય મુદૃ હતો. દ્વિપક્ષી મંત્રણામાં પ્રધાનમંત્રી મોદી અને પ્રેસીડેન્ટ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે વેપાર સંબંધિત મુદૃઓની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. જી-ટવેન્ટી શિખર પરીષદની મોટી ફલુશ્રુતિ એ રહી કે હાલ ચીન અને અમરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા ટ્રેડ વોરમાં સુધારો થયો તે બાબત હતી. ભારત આ બંને દેશોની વાટાઘાટો ઉપર ખુબ બારીકાઈથી નજર રાખી રહયું હતું. કેમ કે અમેરિકા સાથેના ટેરીફ અંગેના મતભેદને હલ કરવાનો હતો. પ્રેસીડેન્ટ ટ્રમ્પે ભારતના ઉંચા ટેરીફની ટીકા કરી હતી અને તેમણે નવી દિલ્હીને આ ટેરીફ ઘટાડવા જણાવ્યું હતું. અમેરિકાએ ભારતીય પેદાશો માટે કેટલીક વસ્તુઓ પરત ખેંચી હતી. તેના બદલામાં ભારતે બદામ, કઠોળ અને અખરોટ જેવી ર૮ વસ્તુઓ ઉપર ટેરીફ વધારી હતી. સ્ટીલ અને એલ્યુમીનીયમમાં આયાત ડયુટી વધારવા અંગથે ભારત – અમેરીકાને ડબલ્યુટીઓ ડીસ્પુટ સેટલમેન્ટમાં લઈ ગયું છે.

જી-ટવેન્ટી શિખર પરીષદ પહેલા અમેરીકાના સેક્રેટરી પોમ્પીઓની ભારતની ટુકી મુલાકાત દરમ્યાન ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. નવી દિલ્હી અને વોશીગ્ટને નકકી કર્યા મુજબ હવે બંને દેશોના વાણીજય મંત્રીઓ વહેલી તકે આ મૃદૃઓનો નિકાલ કરવા મુલાકાત કરશે. વેપાર સિવાય ભારતના પ્રધાનમંત્રી અને અમેરીકાના પ્રેસીડેન્ટ વચ્ચે ફાઈવ-જી ટેકનોલોજી, સંરક્ષણ સંબંધો અને ઈરાનના મુદૃઓની પણ ચર્ચા કરાઈ હતી. ઈરાનના મુદૃ પર્સીયન ગલ્ફ પ્રદેશમાં Âસ્થરતા અને શાંતી જળવાઈ રહે તે બાબતે ભારતે ભાર મુકયો હતો. ફાઈવ-જી ટેકનોલોજીના અગત્યના મુદૃમાં ખાસ કરીને અમેરિકાએ અમેરિકન કંપનીઓને ઓવઈ સાથે વેપાર કરવાની છુટ આપી હતી તે હતો. ભારત ફાઈવ-જી ટેકનોલોજીની રાહ જાઈ રહયું છે અને અમેરીકાએ ઉભા કરેલા સુરક્ષાના મુદૃઓને ભારતમાં પણ અભ્યાસ કરાઈ રહયો છે. અમેરીકા ટેકનોલોજીકમાં નિષ્ણાંતોને વધારી રહી છે. અમેરીકા વેપાર અને તાંત્રિક તકો માટે ભારત તરફ નજર રાખી રહયું છે. જયારે ભારત ટેકનલોજી વિકાસમાં સહકાર ઈચ્છી રહયું છે.

ડીઝાઈન, ટેકનોલોજી અને સોફટવેર ડેવલપમેન્ટ ક્ષેત્રની ફાઈવ જી ક્ષમતાઓનો મેક ઈન ઈÂન્ડયા અભિયાનમાં કેવી રીતે ઉપયોગ થાય તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી શકાશે. જેથી ભારત અને અમેરીકાની સરકારના સત્તાવાર સંબંધો ઉપરાંત બંને દેશોના ઉદ્યોગોને એક સાથે કામ કરવાની તક મળશે.

બંને દેશો સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં પણ સહકાર કરી શકશે. ઓસાકામાં થયેલી મંત્રણામાં આ અંગે વધુ ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી. પરંતુ ભારત સંરક્ષણ ક્ષેત્રનો અમેરીકા સાથેનો તેનો સહકાર વધારી રહયો છે. જેમાં ઈન્ડો – પેસફીક ક્ષેત્રમાં સરહદ સલામતીની ભાગીદારીનો પણ સમાવેશ થાય છે. જાપાન ભારત અને અમેરીકા વચ્ચે થયેલી ત્રિ-પક્ષીય મંત્રણામાં આ અંગે ચર્ચા થઈ હતી. આ ક્ષેત્રમાં કનેકટીવીટી વધારવા અને માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ કરવા ત્રણેય દેશોએ મળીને કામ કરવા ચર્ચા કરાઈ હતી. ત્રણેય દેશો આ વિસ્તારમાં શાંતી અને વિકાસ માટેના સમાન લક્ષ્યો ધરાવે છે. હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં દરીયાઈ સહકાર વધારવા માટે દર વર્ષે શિખર સંમેલન યોજવાના મુદૃ પણ ત્રણેય દેશો સહમત થયા હતા. આ વિસ્તારમાં ચીની સેનાની વધી રહેલી પ્રવૃતીઓ જાતા ત્રણેય દેશો વચ્ચેનો સહકાર મહત્વપુર્ણ છે.