રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશો મુલાકાતથી ભારતના આ દેશો સાથેના સંબંધો મજબૂત બન્યા – આ વિષે સમીક્ષા

ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદે પશ્ચિમ આફ્રિકાના ત્રણ દેશો – ગામ્બીયા , બેનીન તથા ગીનીની સાત દિવસની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી. રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત માટે ભારતે જે ત્રણ દેશોની પસંદગી કરી હતી, તેથી ભારત આફ્રિકા સાથેના સંબંધો મજબૂત બનાવવાને કેટલું મહત્વ આપે છે, તે બાબત પુરવાર થઇ છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ પ્રથમવાર આ ત્રણ દેશોની મુલાકાતે ગયા હોવાથી શ્રી રામનાથ કોવિંદની મુલાકાતે આગવું મહત્વ ધારણ કર્યું.

બાકીના આફ્રિકન દેશોની તુલનાએ પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશો સાથેના ભારતના સંબંધો ભાષાની મુશ્કેલી તથા અંતરના લીધે અગાઉ મજબૂત ન હોતા. ભારતે આફ્રિકાના દેશો સાથે સંબંધો વધારવા ભૂતકાળમાં જે નીતિ અપનાવી કે પહેલો કરી હતી, તેમ છતાં પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશો સાથેના તેની ક્ષમતા કરતા ઓછા રહ્યા હતા.

તાજેતરમાં ભારતે આફ્રિકામાં ૧૮ મીશનો શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આ પૈકી મોટાભાગના મીશનો પશ્ચિમી આફ્રિકાના દેશોમાં સ્થપાશે. આ મીશનો સ્થપાતા સંબંધિત દેશો સાથે ભારતની ઉચ્ચસ્તરીય મુલાકાતો વધશે અને આ દ્રષ્ટિએ પશ્ચિમી આફ્રિકન દેશો સાથેના સંબંધોને ભારત કેટલું મહત્વ આપે છે, તે બાબત સ્પષ્ટ થાય છે.

રાષ્ટ્રપતિ શ્રી રામનાથ કોવિંદે – બેનીન સહિતના ત્રણ દેશો ની મુલાકાત વખતે ત્રણ દેશો પૈકી બેનીન અને ગામ્બીયાની નેશનલ એસેમ્બ્લીઓમાં સંબોધન કર્યું હતું. તથા ત્રણેય દેશોમાં વસતા ભારતીયો સાથે ખાસ કાર્યક્રમોમાં સંવાદ પણ કર્યોહતો.

આ બધા જ સંવાદો તથા મંત્રણામાં વેપાર, મૂડીરોકાણ, કૃષિ, ઉર્જા સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહકાર મજબૂત બનાવવા ઉપર ભાર મૂક્યો હતો. આ ઉપરાંત વિશ્વની વિવિધ ઘટનાઓ અંગે પણ ચર્ચા કરી હતી.

બેનીનમાં બન્ને દેશો આર્થિક તથા દ્વિપક્ષીય સહકાર મજબૂત બનાવવા સંમત થયા હતા. રાષ્ટ્રપતિ કોવિંદે બેનીનના નાગરિકોને ઇ- વિઝા સુવિધા આપતા, નોંધ્યું હતું કે આના લીધે વેપાર ક્ષેત્રના સંબંધો મજબૂત અને સરળ બનશે. ગામ્બીયાની મુલાકાત દરમ્યાન શ્રી કોવિંદે ગામ્બીયા પાસેથી ભારતને રહેલી અપેક્ષાઓની વિગતો આપી હતી.

આ ત્રણેય દેશો સાથેના સંબંધો વધુ મજબૂત બનાવવા રાષ્ટ્રપતિએ મહત્વની જાહેરાતો કરી હતી. તેમણે બેનીનના મહત્વના પ્રોજેક્ટો માટે ૧૦ કરોડ અમેરીકી ડોલરની ધિરાણ આપવાની જાહેરાત કરી.

એવી જ રીતે ગામ્બીયામાં ગૃહ ઉદ્યોગ – કુટીર ઉદ્યોગોના વિકાસ, ન્યાયતંત્ર – પોલીસતંત્ર તથા વહિવટીક્ષેત્રે તાલીમ આપવી, જેવા પ્રોજેક્ટો માટે પાંચ લાખ અમેરીકી ડોલરની સહાય ભારતે જાહેર કરી હતી. ગીનીમાં પાણી પુરવઠા યોજના માટે ૧૭ કરોડ અમેરીકી ડોલરની સહાયની જાહેરાત શ્રી કોવિંદે કરી હતી.

પર્યાવરણના રક્ષણ માટે સૌર ઉર્જાના ઉપયોગનું મહત્વ સમજાવીને રાષ્ટ્રપતિ કોવિંદે આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ઉર્જા જૂથમાં જાડાવા બદલ ગામ્બીયા, ગીની તથા બેનીનનો આભાર માન્યો. ભારતે સંરક્ષણ ક્ષેત્રના સંબંધો મજબૂત બનાવવા ઉપર પણ ભાર મૂક્યો હતો. ગીનીના અખાતમાં ચાંચીયાઓના ત્રાસને ધ્યાનમાં લઇ ભારતે ગીનીને આ ક્ષેત્રે ક્ષમતા વધારવા જરૂરી સહાય આપવાની તત્પરતા વ્યક્ત કરી હતી.

ત્રણેય દેશોએ રાષ્ટ્રપતિ સાથેની વાતચીતમાં આતંકવાદના વધતા ભય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હદતી. આ મુલાકાત વખતે ભારત સાથે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સહકાર મજબૂત બનાવવા વિવિધ સમજૂતીઓ ઉપર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. બેનીનમાં બંને દેશોએ – સાંસ્કૃતિક વેપાર, વીમો, તથા વિઝામાં રાહત જેવા ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવા અંગેની સમજૂતીઓ ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.

ગામ્બીયામાં – પરંપરાગત ઉપચાર પધ્ધતી તથા હોમીયોપથી ક્ષેત્રે સહકાર વધારવા સમજૂતી સધાઇ હતી. એવી જ રીતે ગીનીમાં પણ તબીબી, સાંસ્કૃતિક તથા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા ક્ષેત્રે સહકાર વધારવાની સમજૂતી ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. સમગ્ર રીતે જાતા રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની ત્રણ દેશોની મુલાકાત ખુબ જ સફળ રહી.

લેખીકા ઃ ડા. નિવેદીતા રે, આફ્રિકાની બાબતોના વ્યૂહાત્મક વિશ્લેષક