આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની અને આતંકવાદીઓને મળતી આર્થિક સહાય ઉપર દેખરેખ રાખતી સંસ્થા FATF એ ગયા શુક્રવારે ઇરાનને બ્લેક લીસ્ટમાં રાખવાનો નિર્ણય લીધો હતો. જો કે, આજ બેઠકમાં FATFએ પાકિસ્તાનને ગ્રે લીસ્ટમાં રાખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. FATF દ્વારા આ પ્રકારે કેન્દ્રિત કરાયેલા દેશોને વિવિધ શ્રેણીમાં મુકવાથી વિશ્વ સમુદાયના અન્ય દેશોને સંબંધિત દેશો સાથે આર્થિક વ્યવહાર કરતી વખતે ધ્યાન રાખવાનો સંદેશો મળે છે.
FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટ કરાયેલા દેશોનો અર્થ થાય છે કે આવા દેશો સાથે આર્થિક સંબંધો રાખવા ખતરારુપ છે. જ્યારે ગ્રે લીસ્ટના દેશોનો અર્થ થાય છે કે તેમને આતંકવાદ સામેની લડતમાં વધુ સઘન કાર્યવાહીની સૂચના અપાઇ છે.
ઇરાનને બ્લેક લીસ્ટ કરવાનો નિર્ણય FATFએ જાહેર કર્યો હતો. તે જ દિવસે ઇરાનમાં સંસદીય ચૂંટણી યોજાઇ હતી. આ ચૂંટણીમાં રુઢીવાદી પક્ષો બહુમતી મેળવશે તેવા સંકેતો પણ મળ્યા છે.
અમેરીકા અને ઇરાન વચ્ચેના સંબંધો વધુ તણાવપૂર્ણ બન્યા, તે જ સમયગાળામાં આ ચૂંટણી યોજાઇ છે. ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનું કારણ દર્શાવીને અમેરીકાએ ઇરાન સાથેની સંધિમાંથી ખસી જવાનો અને તેની ઉપર પ્રતિબંધ લાદવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
અમેરીકાના આર્થિક પ્રતિબંધોની ઇરાનના અર્થતંત્ર ઉપર ઘણી ગંભીર અસર થઇ છે. અને લોકોમાં અસંતોષ ફેલાયો છે. ઇરાન, યુરોપીયન સંઘ સાથે આર્થિક સહાય અંગે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા ચકાસી રહ્યું હતું, ત્યારે FATF દ્વારા તેને બ્લેક લીસ્ટ કરાતા આ મામલો વધુ ગૂંચવાયો છે. જો , ઇરાનની સંસદમાં રુઢીવાદીઓને વધુ સત્તા મળશે, તો અમેરીકા અને ઇરાન વચ્ચેની સમસ્યા વધુ ગંભીર બનશે. આ ઉપરાંત FATF દ્વારા ઇરાનને બ્લેક લીસ્ટ કરવાથી ઇરાનમાં સુધારાવાદી તથા રુઢિવાદી પક્ષો વચ્ચેનો સંઘર્ષ પણ વધુ તીવ્ર બનશે.
રાષ્ટ્રપ્રમુખ હસન રૌહાનીના પ્રભુત્વવાળી સંસદે, ઇરાન FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટમાં ન મુકાય તે હેતુથી ખાસ ધારો ઘડીને તેને બહાલી આપી હતી જો કે, રુઢિવાદી પક્ષના વર્ચસ્વવાળી ગાર્ડિયન કાઉન્સીલે આ ધારાનો માર્ગ અવરોધ્યો હતો.
તો બીજી તરફ આતંકવાદી સંગઠનોને આર્થિક સહાય માટે તથા ભારત સહિત અન્ય સ્થળોએ આતંકવાદી હુમલાને સમર્થન આપનાર પાકિસ્તાનને FATF દ્વારા ગ્રેલીસ્ટમાં જ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. બીજી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે પાકિસ્તાને પોતાને ગ્રે લીસ્ટમાંથી હટાવવા અમેરીકાની મદદથી એક રીતે જોઇએ તો પ્રચાર ઝુંબેશ હાથ ધરી હતી, જ્યારે ઇરાને આવો કોઇ પ્રચાર કર્યો ન હતો. પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાને આતંકવાદને મળતી આર્થિક સહાય અટકાવવાની આપેલી ખાતરીના પગલે FATFએ પાકિસ્તાનને બ્લેક લીસ્ટમાં મૂક્યું નથી.
વર્ષ 2012 થી 2015 સુધી FATF દ્વારા પાકિસ્તાનને ગ્રે – લીસ્ટમાં મૂકાયું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ 2018 માં અમેરીકાના દબાણથી FATFએ પાકિસ્તાનને ફરીથી ગ્રે લીસ્ટમાં મુકયું છે.
FATFએ તાજેતરની બેઠકમાં આતંકવાદ સામેની કાર્યવાહીમાં નિષ્ફળ રહેવા માટે પાકિસ્તાનને ઠપકો આપ્યો હતો. જો કે ચીન, મલેશિયા અને તુર્કીના સમર્થનથી પાકિસ્તાન બ્લેક લીસ્ટમાં મુકાવાની સ્થિતિ ટાળી શક્યું છે. એવી જ રીતે અફધાનિસ્તામાંથી અમેરીકાના દળો પાછા ખેંચવાની મહત્વની ચર્ચા ચાલી રહી છે, તેમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા મહત્વની બની છે.
પાકિસ્તાન આર્થિક સમસ્યાથી ધેરાયેલું છે. અને પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાન દેશને બહાર લાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે ત્યારે FATF દ્વારા જો પાકિસ્તાનને બ્લેક લીસ્ટમાં મુકવાનો નિર્ણય લેવાયો હોત, તો તેના ખુબ જ ગંભીર પરિણામ પાકિસ્તાન ઉપર થયા હોત આ તબક્કે FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટમાં મુકાયેલા ઇરાનને ગંભીર આર્થિક સ્થિતિનો સામનો કરવો જ પડશે અને નજીકના ભવિષ્યમાં તેને રાહત મળવાની આશા નથી.
ત્યારે પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાન પોતે આપેલા વચન મુજબ આતંકવાદીઓને મળતી આર્થિક સહાય રોકવા નિર્ણાયક કાર્યવાહી કરે અને દેશને શાંતિપૂર્ણ માર્ગ ઉપર આગળ લઇ જાય, તેવી આશા રાખવી પડશે.
શ્રીરંગ - અશોક
FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટ કરાયેલા દેશોનો અર્થ થાય છે કે આવા દેશો સાથે આર્થિક સંબંધો રાખવા ખતરારુપ છે. જ્યારે ગ્રે લીસ્ટના દેશોનો અર્થ થાય છે કે તેમને આતંકવાદ સામેની લડતમાં વધુ સઘન કાર્યવાહીની સૂચના અપાઇ છે.
ઇરાનને બ્લેક લીસ્ટ કરવાનો નિર્ણય FATFએ જાહેર કર્યો હતો. તે જ દિવસે ઇરાનમાં સંસદીય ચૂંટણી યોજાઇ હતી. આ ચૂંટણીમાં રુઢીવાદી પક્ષો બહુમતી મેળવશે તેવા સંકેતો પણ મળ્યા છે.
અમેરીકા અને ઇરાન વચ્ચેના સંબંધો વધુ તણાવપૂર્ણ બન્યા, તે જ સમયગાળામાં આ ચૂંટણી યોજાઇ છે. ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનું કારણ દર્શાવીને અમેરીકાએ ઇરાન સાથેની સંધિમાંથી ખસી જવાનો અને તેની ઉપર પ્રતિબંધ લાદવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
અમેરીકાના આર્થિક પ્રતિબંધોની ઇરાનના અર્થતંત્ર ઉપર ઘણી ગંભીર અસર થઇ છે. અને લોકોમાં અસંતોષ ફેલાયો છે. ઇરાન, યુરોપીયન સંઘ સાથે આર્થિક સહાય અંગે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા ચકાસી રહ્યું હતું, ત્યારે FATF દ્વારા તેને બ્લેક લીસ્ટ કરાતા આ મામલો વધુ ગૂંચવાયો છે. જો , ઇરાનની સંસદમાં રુઢીવાદીઓને વધુ સત્તા મળશે, તો અમેરીકા અને ઇરાન વચ્ચેની સમસ્યા વધુ ગંભીર બનશે. આ ઉપરાંત FATF દ્વારા ઇરાનને બ્લેક લીસ્ટ કરવાથી ઇરાનમાં સુધારાવાદી તથા રુઢિવાદી પક્ષો વચ્ચેનો સંઘર્ષ પણ વધુ તીવ્ર બનશે.
રાષ્ટ્રપ્રમુખ હસન રૌહાનીના પ્રભુત્વવાળી સંસદે, ઇરાન FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટમાં ન મુકાય તે હેતુથી ખાસ ધારો ઘડીને તેને બહાલી આપી હતી જો કે, રુઢિવાદી પક્ષના વર્ચસ્વવાળી ગાર્ડિયન કાઉન્સીલે આ ધારાનો માર્ગ અવરોધ્યો હતો.
તો બીજી તરફ આતંકવાદી સંગઠનોને આર્થિક સહાય માટે તથા ભારત સહિત અન્ય સ્થળોએ આતંકવાદી હુમલાને સમર્થન આપનાર પાકિસ્તાનને FATF દ્વારા ગ્રેલીસ્ટમાં જ રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. બીજી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે પાકિસ્તાને પોતાને ગ્રે લીસ્ટમાંથી હટાવવા અમેરીકાની મદદથી એક રીતે જોઇએ તો પ્રચાર ઝુંબેશ હાથ ધરી હતી, જ્યારે ઇરાને આવો કોઇ પ્રચાર કર્યો ન હતો. પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાને આતંકવાદને મળતી આર્થિક સહાય અટકાવવાની આપેલી ખાતરીના પગલે FATFએ પાકિસ્તાનને બ્લેક લીસ્ટમાં મૂક્યું નથી.
વર્ષ 2012 થી 2015 સુધી FATF દ્વારા પાકિસ્તાનને ગ્રે – લીસ્ટમાં મૂકાયું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ 2018 માં અમેરીકાના દબાણથી FATFએ પાકિસ્તાનને ફરીથી ગ્રે લીસ્ટમાં મુકયું છે.
FATFએ તાજેતરની બેઠકમાં આતંકવાદ સામેની કાર્યવાહીમાં નિષ્ફળ રહેવા માટે પાકિસ્તાનને ઠપકો આપ્યો હતો. જો કે ચીન, મલેશિયા અને તુર્કીના સમર્થનથી પાકિસ્તાન બ્લેક લીસ્ટમાં મુકાવાની સ્થિતિ ટાળી શક્યું છે. એવી જ રીતે અફધાનિસ્તામાંથી અમેરીકાના દળો પાછા ખેંચવાની મહત્વની ચર્ચા ચાલી રહી છે, તેમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા મહત્વની બની છે.
પાકિસ્તાન આર્થિક સમસ્યાથી ધેરાયેલું છે. અને પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાન દેશને બહાર લાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે ત્યારે FATF દ્વારા જો પાકિસ્તાનને બ્લેક લીસ્ટમાં મુકવાનો નિર્ણય લેવાયો હોત, તો તેના ખુબ જ ગંભીર પરિણામ પાકિસ્તાન ઉપર થયા હોત આ તબક્કે FATF દ્વારા બ્લેક લીસ્ટમાં મુકાયેલા ઇરાનને ગંભીર આર્થિક સ્થિતિનો સામનો કરવો જ પડશે અને નજીકના ભવિષ્યમાં તેને રાહત મળવાની આશા નથી.
ત્યારે પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી ઇમરાન ખાન પોતે આપેલા વચન મુજબ આતંકવાદીઓને મળતી આર્થિક સહાય રોકવા નિર્ણાયક કાર્યવાહી કરે અને દેશને શાંતિપૂર્ણ માર્ગ ઉપર આગળ લઇ જાય, તેવી આશા રાખવી પડશે.
શ્રીરંગ - અશોક
Comments
Post a Comment